Friday, February 26, 2021

तानाशाह शासक र चराहरू

 

‘मभन्दा माथि आकाशमा
चराहरूलाई यसरी स्वतंत्र उड्न दिनु
उचित हो कि होइन ?’
तानाशाह शासक सोच्छ
संतहरू भन्छन् - ‘यो प्रकृति हो’
देवताहरू भन्छन् - ‘यो सृष्टि हो’
जनताहरू भन्छन् - ‘महाराज !
चांगुनारायणको गजुरैबाट पनि चरा उड्छन्
सांखुका महादेवको जटामै पनि चरा बस्छन् ‘
शासकलाई यो कुरा उति रूच्दैन
तर ऊ बिलखबन्दमा पर्छ
उडिरहेका सप्पै चरालाई
उसले खसाल्न सक्तैन
एउटा खसालिसकेपछि फेरि
अर्को उड्दै आएको उसलाई सह्य हुँदैन
कति चराहरू यसरी खसालेपछि
बाँकीले उड्न छाड्छन्
उसलाई पटक्कै थाहा हुँदैन ।

Wednesday, February 3, 2021

फर्कने टिकटको बारेमा

फर्कने टिकट ?

त्यो तिमीसंग अबश्य छ

भुलेर कतै राख्यौ होला

ढुक्क होऊ

तिमी जसरी पनि फर्कने छौ

 

तिमी यहाँ झर्नेबित्तिकै

तिमीलाई त्यो टिकट हातमा थमाईएको थियो

त्यो कुरामा कुनै सन्देह छैन

घरका कसैलाई सोधौला

तर तिनीहरुलाई पनि थाहा नहुन सक्छ

उनीहरुका पनि आ-आफ्ना टिकट भने छन्

छिमेकीलाई या साथीलाई सोध्यौ भने

'टिकट त तिम्रो हुनैपर्ने हो' मात्र भन्नेछन् 

किनभने त्यसमा तिम्रै नाम किटेर लेखिएको छ

 

चिन्ता नगर,

खलाँसीसंग पनि त्यसको अर्धकट्टी या कार्बनकपि हुन्छ

तिमी जहाँ भएपनि

उसले तिमीलाई भेट्टाएर लिन आउनेछ

तिम्रो फर्कने बेला आएपछि

बोलाउला पनि

तर अघि नै तिम्रो ध्यानभंग नहोस् भनेर 

उसले अत्यन्तै अन्तिम समयमा मात्र बोलाउने छ

आकस्मिक बोलाहट ! 


अनुबाद 


The return Ticket 

The return ticket ? 

Oh ! The return ticket

You definitely have it

Probably you forgot it or misplaced it somewhere

No worries, however.

you will return for sure.

 

 

The ticket was handed over to you

The moment you landed here

Without a miss, I must say, undoubtedly

Ask someone at home to your own

They also might be unaware

Though they hold one for themselves

Ask your neighbors or friends

They won't deny you must have  

Since it is printed in your own name

 

 

Don't worry

Even the conductor will have a half of it

Or a carbon copy

He will locate and come to fetch you

Wherever you are

When the time comes for you to return

He may call

But, so as not to disturb you

He will only call you at the last moment

The emergency call.

Wednesday, January 27, 2021

सपनाको भय

 'तिमी ठूलो मानिस बन्नुपर्छ,

कुनै विदेशीले मलाई भन्यो –

राष्ट्राध्यक्ष, प्रधानमन्त्री, सभाध्यक्ष

या त्यस्तै कोही आफ्नो देशको',

'अहँ म केही बन्दिन' मैले भनें

मैले ठप्पै त्यस्ता सपना देख्न छोडिसकेको थिएँ

 

हुन त अनौठो केही थिएन

हरेक साल बिजया दशमीमा मान्यजनले दिने आशिर्बाद

भाइटिकामा दिदीबहिनीले गर्ने कामना

र स्वस्थानी या तीज ब्रतका उपासनाले

यो भन्दा चर्को सुभेच्छा बर्साउंथे

तर म

ठूलो मान्छे हुनुको भयले

भागिरहेको थिएँ

 

मैले जो देखें ठूल्ठूला मानिसहरु

भित्तामा झुन्ड्याईएका उनीहरुका तस्विरहरुमा

छातिको मध्यभागमै

बलैजफ्ती मुसाले काटेजस्ता

अँध्यारा काला भ्वांगहरु देखेपछि

म तर्सें

त्यहींबाट च्यातिने या खस्ने डरले

 

यो भयको कुनै उपचार छैन |

 

बरु म कार्पेन्टर बनेर

झ्यालढोका बनाउँछु-

मानिसहरुलाई बाहिर निस्कन या हेर्न मिल्ने

बरु माली बनेर गोड्छु फूल

ताकि मानिसहरुले हेरेरै मक्ख परुन्

बरु ढुंगा कुंद्छु

डुंगा तार्छु

या मीठा मीठा अचार पार्छु

तर ठूलो मान्छे बन्ने सपनाको पछि लाग्दिन,

कदापि लाग्दिन |

Tuesday, September 1, 2020

ए हरि जिन्दगी !


यार दम्भ कति, राम आत्मरति

धार शब्द कति, भोले यो छ मति

ए हरि जिन्दगी....................४

 

रिस उठ्छ कति, झोंक चल्छ कति ?

झिल्का छुट्छ कति, आगो बल्छ कति ?

साँप टोक्छ कति, बिष बोक्छ कति ?

साँढ मैमत्त छ, माथ ठोक्छ कति ?

 

माथ ठोक्छ कति, लात ठोक्छ कति

ए हरि जिन्दगी -----------------२

 

यार पुग्नु कहाँ, राम उड्नु कति ?

'वाह वाह', शिव! ताली सुन्नु कति ?

बेग दाब्नु अझै ! थाम्ने खै संगती ?

श्याम हुन्न खति ? रोक त्यो दुर्गति !


कृष्ण सुध्रोस् मति, दूर होस् दुर्गति 

ए हरि जिन्दगी ...................२ 

 

मिल्नु मट्टि न हो, जल्नु अग्नि न हो

बग्नु पानी न हो, लग्नु साँच्चै के हो ?

भोग, मोह कति, तृप्ति, श्री संचिति 

भेद, भाँती भरम, ए हरि जिन्दगी !

 

धार शब्द कति, प्यार आत्मरति 

ए हरि जिन्दगी .................२

Wednesday, August 26, 2020

सवाल-जवाफ

 

‘हामीले न्याय पाएकै छैनौं, हजुर’

जनताले सोधे-  

‘हामी कसरी न्यायप्रेमी जनता भयौं ?’

उहाँले भन्नुभयो-

‘न्यायप्रेमी हुन न्याय पाउनैपर्छ भन्ने छैन,

न्यायलाई प्रेम मात्रै गरे पुग्छ

जस्तो कि एउटा केटाले केटीलाई प्रेम गर्छ’

 

‘हामीले कुनै मुक्ति देखेकै छैनौ, हजुर

भोकबाट, रोगबाट, शोकबाट या निराशाबाट’   

जनताले सोधे-

‘हामी कसरी मुक्तिकामी जनता भयौं ?’

उहाँले भन्नुभयो –

‘मुक्तिकामी हुन मुक्ति पाउनैपर्छ भन्ने छैन,

मुक्तिको रहर मात्रै गरे पुग्छ,

जस्तो कि भगवानका भक्तहरुले गर्दछन,

कृष्णजीका, शिवजीका !’

 

‘हामी आजसम्म कुनै चिजका मालिक बन्न सकेका छैनौं

न घरको, न खेतको, न नदीको, न सिमानाको’      

जनताले फेरि सोधे-

‘हामीलाई किन सार्वभौमसत्ताका मालिक भनियो ?’

उहाँले भन्नुभयो – ‘त्यो त संबिधानमा लेख्नै पर्ने भएर हो

त्यो सबैले जान्नैपर्ने कुरा पनि होइन,

त्यो नलेखी परिवर्तन सम्भवै थिएन, त्यसैले ’

  

‘अनि, अब अन्तिम प्रश्न नेताज्यू

हामीलाई बिबेकशील, चेतनशील नागरिक चाहिं

किन भन्नुभयो नि हजुरहरुले ?’

उहाँले भन्नुभयो-

‘ए, यो त साँच्चिकै, प्रमाणितै कुरा पनि हो,

यसको जवाफ म यसरी दिन्छु 

ध्यान दिएर सुन्नुहोला - 

तपाईंहरुकै तीब्र चेतनाको भरमा

तपाईंहरुकै बिबेकशील निर्णयको आधारमा  

अहिले हामी सत्तामा छौं

र सहर्ष यो भनिरहेका पनि छौं

कि तपाईंहरु ढुक्क हुनुस्,

हामी इमान्दारीपूर्वक,

बिना कुनै हिच्किचाहट

त्यो पछिसम्म पनि भनिरहेका हुनेछौं |’

Wednesday, June 3, 2020

पश्चाताप

प्रेतात्मा भएर घुमिरहेको
एउटा उहिल्यैको मृत मानिस
सुस्केरा हाल्दै भनिरहेको थियो-
साथी हो, म कसरी बाँचें
त्यतिविधि कुरूप जीवन
त्यतिविधि विभत्स शृंखला रचेर
यो जता हेर्यो उतै सुन्दर धर्तीमा
मैले किन काँडा र पर्खाल मात्रै देखें ?
मैले किन आक्रमण र प्रतिरक्षा मात्रै सोचें ?
किन जोकोहीलाई दुश्मन या साधन मात्रै सम्झें
सामान्य मानिस भन्दा अलग्गै रुपमा ?
यतिबेलाको जस्तो निरपेक्ष बोध
किन भएन त्यतिबेला, म बाँचुन्जेल ?
साँच्चै मैले मभित्रको संसारमा
कतिबिधि फोहोर थुपारेको रहेछु
या कोही थियो ममा त्यो भरिदिने ?
मैले त्यसो किन गरें ?
हरे,
मसंग आज शरीर छैन
र छैनन् इन्द्रियहरु
कसैसंग कुनै सम्पर्क गर्ने माध्यम पनि छैन
तर एउटा सुन्दर जीवन
सुन्दरताको अनुभव बिना नै गुमाएको
पश्चातापमा छटपटाउँदै
म घुमिरहेको छु |

अविश्वास
शंका
घृणा
लालच
अहंकार
इर्श्या
प्रतिस्पर्धा
क्रोध
कटाक्ष
बदला
प्रतिशोध 
अपमान
अपशब्द
घोचपेच
पक्षपात
शोषण
दमन
जालसांजी
झूठ
.......................................
आदि आदि !

ए सुन, मेरो कुरा ध्यान दिएर सुन-

अरुप्रति खराब सोच्दा सोच्दै सकिन्छ
खराब मान्छेको जीवन शक्ति
आफ्नै बडप्पन गाउँदा गाउँदै घटेर
सानो भैसक्छ अभिमानी व्यक्ति

सुन्दैछौ नि, अझै सुन !

अरुलाई नराम्रो देख्दा देख्दै निभ्छ
नराम्रा मान्छेको आँखाको ज्योति
अरुलाई नराम्रो भन्दाभन्दै
सकिन्छ……………………
नराम्रा मान्छेको जिन्दगी !

हो,
म त्यही नराम्रो मान्छे थिएँ,
र आज
एउटा सुन्दर जीवन खेर फालेको पश्चातापमा
भट्किरहेको छु, भट्किरहेको छु |

Monday, May 25, 2020

कमरेड मोहन सुनारका नाममा एक सांसदको पत्र


कमरेड !
यो कोरोनाले आक्रान्त समयमा
गत चुनावको बेलामा जस्तै
चाहेर पनि तपाईलाई अंगालो मार्न सक्तिन
देशमा अनन्त सम्भावनाहरु छँदाछँदै पनि
अरबको खाडीमा पुगेर देहान्त भएका
आफ्नो भाइको शोकमा डुबेका तपाईंलाई
नजिकै, छेवैमा पुगेर  
सहानुभूति प्रकट गर्न पनि सक्तिन
यो प्रदेशका
सम्पूर्ण तह र तप्काका न्यायप्रेमी जनताको
सम्वृद्धि र उन्नतिको लागि
बिकासको खाका कोर्दाकोर्दै  
अत्यन्त व्यस्त समयका बाबजूद
संसद भवनको क्यान्टिनबाट
खाली एउटा तार पठाएको छु
एक अनन्य मित्र,
एक सहृदयी सुभेच्छुकका नाताले
असीम प्रेमको प्रस्ताव राख्दै
यो समाचार पठाएको छु
कमरेड, मलाई अप्ठेरो नपार्नुस् !
हेर्नुस्, अहिल्यै कहाँ आइपुगेको छ र
हामीले खोजेको व्यवस्था,
अहिल्यै कहाँ छोडिसकेको छ र
समाजले संस्कृति र परम्परा ?
कहाँ भैसकेको छ र चीनको
कमरेड माओले चलाएजस्तो सांस्कृतिक क्रान्ति ?
हामी त निरङ्कुश र सामन्ती ब्यबस्था तोडेर
एक कदम अगाडि पुगेको मात्रै न हो
तपाईंजस्ता अग्रगामी सोच भएका
मुक्तिकामी जनताको भोटले म सांसद भएको
यो त बल्ल सुरुवात न हो परिवर्तनको
अन्तिम शानदार बिजयको खातिर
एक कदम तपाइँ हार्नुस्
कमरेड, मलाई अप्ठेरो नपार्नुस् !

बडो दुक्ख लागेको छ मलाई
मेरो आफ्नै भाइजस्तो
तपाइंको भाइको निधनको खवरले
तर मलाई किन लखेटिरहेछन् कोही
दुश्मनकै तवरले ?

कमरेड, यहाँले भन्दा
दश बीस ठेली मार्क्सबादका किताब
बढी नै पढे हुंला मैले
यहाँले भन्दा दुई चार दर्जन नै बढी
देश विदेश घुमेहुँला म
शोषण उत्पीडनबाट मुक्तिका खातिर
बर्ग संघर्षको आबश्यकतामाथि
कैयौं ठाउँमा कैयौं प्रशिक्षण पनि दिए हुंला
निरङ्कुश शासनका बेलामा
लाठी मुन्ग्रा पनि खाएँ, सहें हुंला
त्यसैले त अहिले म म भएको छु र
मैले तपाईंलाई पनि तपाईं बनाईदिएको छु
कसैले केही नगरिदिए
कसको के बन्छ र नेपालमा ?

त्यसैले, छाड्नुस, कमरेड छाड्नुस्
बितिसकेको भाइको क्रिया बस्न नपाएको
जाबो एउटा क्रियाघरको बिषयलाई लिएर
हृदयमा खील नगाड्नुस्
असीम धैर्य हुनुपर्छ, हामी क्रान्तिकारीहरुमा
क्रान्ति सम्पन्न नहुन्जेल
क्रान्तिका नायकहरुलाई
ससाना कुराले बिथोल्न हुँदैन
क्रान्तिका सहयोद्धाहरुले
नायकको तिलस्मी बलिदान पनि भुल्न हुँदैन
कमरेड,
हामीले अझै कहाँ ल्याइसकेका छौं र साम्यवाद ?
कहाँ निर्माण भैसकेको छ र समतामूलक समाज ?
प्रयास हुँदैछ,
र म जुटिरहेको छु त्यसको अथक प्रयासमा
र जुटिरहन्छु  निरन्तर
अझै दुइ चार वटा चुनाब हामीले नजितुन्जेल
कहाँ पुरा हुन्छ र हाम्रो सपना
त्यसैले कमरेड, छाड्दिनुस्,
तपाइंको मनमा यतिबेला
अपमानको आलो घाउजस्तो
म जे देखिरहेछु  
त्यसलाई अब नकोट्याउनुस्
यो महान पार्टीका दुश्मनहरु हाँस्ने गरेर
समबेदनाको नदी नबगाउनोस्

कमरेड, कृपया
तपाइंले यत्ति बुझिदिनुस्
बुर्जुवा पुंजिबादको चेपुवामा
हामी यसरी परेका छौं कि
'संसारको सबैभन्दा सुन्दर चिज
जनताको मतदान नै हो' भन्नु परेको छ   
र फेरि पनि
त्यही सबैभन्दा दुरुह भएको छ
त्यसैले, हाम्रो अन्तिम लक्ष्यका खातिर
बीच बाटोमा
जे जे अभिनय गर्नुपरेपनि म छंदैछु
ममाथि भरोसा गर्नुस्
यतिबेला तपाईं
प्रतिगामीको जालमा नपर्नुस् |

javascript:void(0)